مقاله:
چرا دعوت از نخستوزیر مودی برای تشییع جنازه خامنهای، هند را در موقعیت حساسی قرار میدهد؟
تارنمای : ایندیا تودی مورخ : 25 ژوئن نویسنده: آناند سینگ
جمهوری اسلامی ایران از نخست وزیر هند جناب آقای نارندرا مودی، دعوت کرده است تا در مراسم تشییع جنازه آیت الله علی خامنهای شرکت کند. نحوه واکنش دهلی نو به این دعوت میتواند نشان دهنده آن باشد که چگونه قصد دارد روابط خود را با کشورهای ایران، ایالات متحده و اسرائیل متعادل نگه دارد. مطمئناً این مهم مسیر باریک برای دهلی نو است.
دعوت جمهوری اسلامی ایران از جناب آقای نارندرا مودی، نخست وزیر هند، برای شرکت در مراسم رسمی تشییع رهبر فقید ایران، دهلی نو را با یک معضل دیپلماتیک روبرو کرده است. رهبر شهید انقلاب در 28 فوریه در حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به شهادت رسید، پس از تشییع جنازه در تهران، قم و بخشهایی از عراق، در مشهد به خاک سپرده خواهد شد. این مراسم تشییع جنازه بین 4 تا 9 ژوئیه برنامهریزی شده است. اینکه هند چگونه به دعوت ایران پاسخ میدهد و اینکه آیا نمایندهای سطح بالا اعزام خواهد کرد یا خیر، احتمالاً توسط کشورهای منطقه و فراتر از آن به دقت زیر نظر خواهد بود. هند روابط دیرینهای با ایران بر اساس انرژی، تجارت، ارتباطات و پیوندهای فرهنگی داشته است. در عین حال، روابط استراتژیک آن با ایالات متحده، اسرائیل و کشورهای کلیدی خلیج فارس مانند امارات متحده عربی در طول سالها به طور قابل توجهی افزایش یافته است. بنابراین، هرگونه تصمیمی در مورد حضور نماینده در مراسم تشییع جنازه نیاز به بررسی دقیق دارد.
هند قبلاً با موقعیتهای مشابهی روبرو بوده است. هنگامی که حجت الاسلام و المسلمین سید ابراهیم رئیسی، رئیس جمهور ایران فقید ایران، در ماه می 2024 در یک سانحه هلیکوپتر درگذشت، دهلی نو یک روز عزای عمومی اعلام کرد و جاگدیپ دانخار، معاون رئیس جمهور وقت، را برای مراسم تشییع جنازه به تهران فرستاد. این اقدام نشان دهنده اهمیتی است که هند برای روابط خود با ایران قائل است، در عین حال که به پروتکل دیپلماتیک پایبند است.
با این حال، شرایط پیرامون شهادت رهبر انقلاب اسلامی (ره)، اوضاع را حساستر میکند. او در اولین روز رویارویی نظامی میان آمریکا و اسرائیل به شهادت رسید. هند در ابتدا پس از این حملات سکوت اختیار کرد و اولین اقدام رسمی آن، امضای دفتر تسلیت توسط ویکرام مصری، وزیر امور خارجه، در سفارت ایران در دهلی نو بود. نخست وزیر مودی بارها خواستار گفتگو بین ایران و آمریکا، خویشتنداری و احترام به حاکمیت ملی شده و استدلال کرده است که مناقشات را نمیتوان تنها از طریق نظامی حل کرد.
تصمیم برای اعزام یک نماینده ارشد، مطابق با رویکرد قبلی هند خواهد بود. این امر همچنین بر تعهد دهلی نو به حفظ روابط با ایران صرف نظر از فشارهای خارجی تأکید میکند. در عین حال، چنین اقدامی میتواند با توجه به نقش واشنگتن و اورشلیم در وقایعی که منجر شهادت خامنهای شد، توجه آنها را به خود جلب کند.
امام شهید خامنهای (ره)، به عنوان آیتالله، رهبر مسلمانان شیعه در سراسر جهان نیز بود. پس از ایران، هند بزرگترین جمعیت شیعه جهان را در خود جای داده است و این امر مراسم تشییع را برای دهلی نو از اهمیت بیشتری برخوردار کرده است.
چرا ایران برای هند اهمیت دارد
رابطه هند با ایران فراتر از نمادگرایی است. پروژه بندر چابهار، یک سرمایهگذاری استراتژیک شاخص برای دهلی نو، در ماههای اخیر با چالشهای قابل توجهی در بحبوحه انقضای معافیت از تحریمهای ایالات متحده در آوریل ۲۰۲۶ و درگیریهای منطقهای گستردهتر مواجه شده است. با این وجود، این پروژه همچنان از اهمیت بلندمدت بالایی برخوردار است و دسترسی حیاتی به افغانستان، آسیای مرکزی و اروپا را با دور زدن پاکستان فراهم میکند. دهلی نو همچنان با تهران و واشنگتن در تعامل است تا راههایی را برای حفظ و در نهایت احیای کامل پتانسیل این پروژه بررسی کند.
امنیت انرژی یکی دیگر از عوامل مهم است. اگرچه هند واردات نفت خود را متنوع کرده است، اما موقعیت ایران در نزدیکی تنگه هرمز به این معنی است که تحولات آنجا تأثیر مستقیمی بر منافع انرژی هند دارد. حضور میلیونها مهاجر هندی در سراسر خلیج فارس نیز ثبات منطقهای را برای دهلی نو در اولویت قرار میدهد.
در عین حال، روابط هند با ایالات متحده و اسرائیل از جمله مهمترین روابط استراتژیک این کشور است. همکاری دفاعی با اسرائیل به طور قابل توجهی گسترش یافته است، در حالی که ایالات متحده همچنان شریک کلیدی در زمینههایی از دفاع و فناوری گرفته تا تجارت و هند و اقیانوس آرام است. تعامل فزاینده هند با کشورهای خلیج فارس بر پیچیدگی این موضوع میافزاید.
با توجه به این پیشینه، هرگونه حضور برجسته هندیها در مراسم تشییع جنازه رهبر شهید انقلاب اسلامی (ره) میتواند توسط کشورهای مختلف به طور متفاوتی تفسیر شود. برای برخی، این امر سیاست خارجی مستقل هند را تقویت میکند. برای برخی دیگر، میتواند سوالاتی را در مورد موضعگیری دهلی نو در این برهه حساس ایجاد کند.
برهما چلانی، کارشناس استراتژی و ژئوپلیتیک، گفت: «این مراسم تشییع جنازه چند روزه برای امام شهید آیتالله علی خامنهای (ره) که قرار است در ماه ژوئیه برگزار شود، دهلی نو را در موقعیت دیپلماتیک فوقالعاده حساسی قرار میدهد. از یک سو، هند پس از سکوت آشکار پس از ترور آمریکایی ـ اسرائیلی او در ماه فوریه، با یک «بدهی دیپلماتیک» بالقوه روبرو است. از سوی دیگر، حضور بیش از حد در مراسم تشییع جنازه، خطر خصومت واشنگتن و تلآویو را به همراه دارد.»
او همچنین در پستی در X نوشت: «با این حال، اعزام یک نماینده ارشد نشان میدهد که دهلی نو تمایلی ندارد اجازه دهد سیاستش در قبال ایران کاملاً توسط آمریکا یا اسرائیل دیکته شود، به ویژه با توجه به سرمایهگذاریهای قابل توجه هند در بندر چابهار ایران ـ یک دروازه تجاری حیاتی به افغانستان و آسیای مرکزی.»
آیا نخست وزیر مودی برای مراسم تشییع جنازه خامنهای به ایران سفر خواهد کرد؟
بر اساس گزارشها، بعید است که نخست وزیر مودی برای مراسم تشییع به ایران سفر کند. طبق گزارش روزنامه ایندین اکسپرس، دهلی نو هنوز سطح حضور نمایندگان در مراسم تشییع جنازه را اعلام نکرده است. با این حال، قرار است نخست وزیر تقریباً در همان زمان از چند کشور بازدید کند.
روزنامه تایمز هند روز پنجشنبه در گزارشی اعلام کرد که انتظار میرود هند اعزام یک نماینده ارشد به تهران را بررسی کند. در جریان درگیری اخیر، هند مستقیماً حملات به ایران را محکوم نکرد، اگرچه پیش از این از حملات ایران به همسایگان خلیج فارس خود انتقاد کرده بود. روزنامه تایمز آو ایندیا به نقل از منابع خود گزارش داد که انتظار میرود تصمیم نهایی در مورد نمایندگی هند در روزهای آینده گرفته شود.
تصمیم هند به عوامل متعددی بستگی دارد
بعید است که نخست وزیر مودی برای مراسم تشییع جنازه به ایران سفر کند. اما هند چه کسانی را اعزام خواهد کرد؟ تصمیم هند احتمالاً به عوامل مختلفی از جمله سطح نمایندگی، پیامهای همراه با این سفر و فضای دیپلماتیک گستردهتر بستگی دارد.
پراوین ساونی، کهنه سرباز ارتش هند و نویسنده، گفت: «شرکت یا عدم شرکت نخست وزیر مودی در مراسم تشییع جنازه رهبر فقید انقلاب اسلامی ایران، آزمون نهایی سیاست خارجی هند خواهد بود که توسط رهبران جهان رصد خواهد شد. من مطمئن هستم که مودی در آن شرکت نخواهد کرد. این دعوتنامه چالشهای اجرای سیاست خارجی در یک جهان چندقطبی را برجسته میکند، به ویژه زمانی که جایگاه جهانی هند رو به افزایش است.
این انتخاب ممکن است آسان نباشد، اما نمونه دیگری از چگونگی تلاش هند برای هدایت منافع متضاد بدون به خطر انداختن استقلال استراتژیک خود را ارائه میدهد. دهلی نو هر زمان که نیاز به تعادل دقیق داشته، با موفقیت از طناب استفاده کرده است.
لینک مقاله:
نظر شما